Wij zijn drie gemeenschappen die houden van stilte én van reuring.
Ruim vier kilometer dijk, water aan beide kanten. Geen centrum, geen kruispunt, geen kern. Wie in Breukeleveen woont, woont op één lijn: van de Tienhovense Nieuweweg tot en met het Breukeleveense Meentje. Na het Meentje begint de dijk van Muyeveld, die even verderop overgaat in het buurtschap Boomhoek. We kijken vanuit onze huizen, vanaf onze steigers, uit over weids water. En leven in zekere zin met de rug naar de dijk die ons verbindt.
Daardoor is onze dijk van de Herenweg tot en met de Nieuw Loosdrechtsedijk vrij stil. Sommige huizen zijn niet permanent bewoond, en in het algemeen zijn we hier gesteld op onze rust en privacy. Toch zijn we geen islands in the stream, zoals Hemingway dat zo mooi verwoordt. Integendeel: waar een buitenstaander vooral geïsoleerde bewoners zou kunnen zien, in ‘kasten van huizen’ achter hoge hekken, schuilt er achter die gevels juist een gemeenschap van mensen die er samen iets van maken. Want hoewel de ‘stromen van ons leven’ inderdaad wat meer uit elkaar kunnen lopen, en we minder hecht samenleven, zoeken we elkaar evengoed graag op. En al kan het stil zijn op de dijk, in onze appgroepen gonst het van het leven.
Dat sociale leven organiseren we over de hele lengte van de dijk, ieder in onze eigen vertrouwde kring. Op de Herenweg en het Meentje zoeken we elkaar op de drukbezochte evenementjes van de Breukeleveense Buurt Commissie, kortweg BBC. Dat zijn zomer- en winterborrels, exposities en historische avonden, waar telkens een van ons graag huis of tuin voor beschikbaar stellen. In Breukeleveen hebben we een appgroep met 170 leden: de hele dijk zit erin. En ook aan de andere kant van het Meentje, in Muyeveld en Boomhoek, hebben we een eigen appgroep.
Hoewel onze netwerken van oudsher hun eigen ritme en grenzen hebben, is het gevoel overal hetzelfde: we zijn kleinschalig, betrokken en regelen het graag zelf. Onze verbindende factor is dat we er samen iets van maken, of we de handen nu ineenslaan voor een leefbare dijk in Muyeveld en Boomhoek, of samenkomen voor een zomerborrel of historische avond in Breukeleveen.
We wonen aan een rustige dijk met een roerige geschiedenis
Over historie gesproken: zo vredig als onze dijk is, zo roerig is onze geschiedenis. Al sinds de 13e eeuw kregen we met enige regelmaat te maken met schermutselingen op de grens tussen Holland en Utrecht, die onze drie buurtschappen eeuwenlang splitste. Plundering, brandstichting, geweld en verdriet. Gelukkig ging het er bij de samenvoeging van ons hele lint bij Loosdrecht eind jaren 80 een stuk gemoedelijker aan toe dan in de Tachtigjarige Oorlog.
Wat die Tachtigjarige Oorlog betreft: zoals bij de meeste dorpen om ons heen, is ook ons ontstaan verbonden met de turfwinning. Die vervening begon al honderden jaren eerder, maar in de 17e eeuw dwong de brandstofnood door de oorlog, en de daardoor toenemende vraag naar turf, onze voorouders om steeds dieper te graven. Zo ontstonden de plassen, die vervolgens onze belangrijkste levensader werden. Zo’n 300 jaar lang voorzagen we in ons levensonderhoud als jagers, kooikers, kruidenzoekers, vissers en rietsnijders.
Onze dijk is veranderd: van eenvoudige vissershuisjes naar kapitaal vastgoed
Dat was niet altijd een vetpot: in die tijd hadden we het hier over het algemeen niet breed. In de twintigste eeuw veranderde dat echter behoorlijk. Stedelingen ontdekten onze plassen, om te zeilen en te recreëren. Vanaf de jaren 20 kwamen er steeds meer watersporters deze kant op. Dat was als eerste zichtbaar in buurtschap Boomhoek. Vanaf de jaren 30 ontstond daar een heel nieuwe dynamiek, met luxe vakantie en weekendhuisjes. Mensen die wat te besteden hadden, kochten hier een zomerhuis. In Muyeveld veranderden de oude legakkers ondertussen in geliefde recreatie-eilandjes en jachthavens. Gevolg: onze oude, eenvoudige vissershuisjes en houten zomerhutten werden vanaf de jaren 50 en 70 massaal opgekocht. Vervolgens werden ze gesloopt en vervangen door grotere huizen. En ook onze boothuizen werden omgebouwd tot grotere woningen.
Vandaag de dag is onze dijk een smalle strook, met de Breukeleveense Plas (ook wel: Stille Plas) aan de ene en de Loosdrechtse Plassen aan de andere kant. Daardoor is grond hier ontzettend schaars. Bovendien: er gelden strikte bestemmingsplannen, waardoor er niks meer bijgebouwd mag worden.
Gevolg: de prijzen schoten hard omhoog. En dus veranderde onze dijk van een bescheiden, arm gebied langzaam maar zeker in een van de duurdere straten van heel Nederland.
We zijn graag op onszelf, maar doen ook graag veel samen
Die prijsstijgingen en veranderingen in bebouwing hebben ons als gemeenschap ook behoorlijk veranderd. Nog maar een handjevol van ons is hier echt geboren en getogen. De huizen werden zo duur dat onze vissersfamilies het niet meer konden betalen.
Het overgrote merendeel van ons is hier van elders naartoe verhuisd. De relaties die we onderling hebben, zijn daardoor wel wat minder hecht dan in de dorpen om ons heen. We leven iets meer op onszelf. En zoals we al zeiden: sommige van onze huizen zijn vakantiewoningen, en niet permanent bewoond. Vaak zijn onze nieuwe buren bovendien wat ouder, en zijn hun kinderen al het huis uit. Maar de laatste tijd zien we ook steeds meer gezinnen komen.
Wie erbij wil horen, kan het beste lid worden van de lokale verenigingen over het hele lint. Dat is een snelle manier om veel mensen te leren kennen. Het hele jaar door, want hoewel er de laatste jaren weinig ijs ligt waar we op schaatsen, tinkelen de ijsblokjes wel in onze glazen tijdens de borrels bij IJsclub de Vijfde Plas of Buurtvereniging Muyeveld. En onze appgroepen zijn dus ook een soort dorpstamtam: doordat iedereen op de hoogte is van de borrels en evenementen, zijn die altijd goedbezocht.
Aan elke tweede lantarenpaal en aan veel van de vlaggenmasten in onze tuinen wappert iets bijzonders: de Loosdrechtse of Breukeleveense vlag. Die laatste is ontworpen door een van ons, en geadopteerd door ons allemaal. Zo gaat dat vaak op de dijk. Een van ons heeft een idee, en de anderen doen mee. Zo werken we nu aan het Breukelnet: een energiegemeenschap, dat bestaat in Nederland nog maar weinig – misschien zelfs wel niet. En we broeden op een plan voor een jazzmiddag op het water. Zo is er eigenlijk heel vaak weer een nieuw idee.
Water geeft rust en energie, de weg verbindt maar baart ook zorgen
Het geldt voor zoveel van ons: we zagen een huis te koop staan, liepen om dat huis heen, stonden bij het water, totaal verliefd. Het water geeft ons zoveel energie en rust. We genieten alle dagen van het uitzicht. Soms hebben we, als we op de steiger zitten, de tranen in onze ogen: wat fijn dat we hier mogen wonen. Het is ontzettend belangrijk dat we dat licht, die rust en die ruimte bewaken.
De weg die ons allemaal verbindt, is tegelijkertijd ook een van onze zorgpunten. Die wordt namelijk vaak gebruikt als sluipweg, en er wordt vaak hard gereden. En op warme lente- en zomerdagen of als er ijs ligt, is het ontzettend druk en kun je soms bijna je oprit niet af door de geparkeerde auto’s van bezoekers en toeristen. Er is in het weekend bovendien geen openbaar vervoer, dus we zijn hier afhankelijk van eigen vervoer. En we missen ook wel echt een dorpswinkel.
Tot slot: ons advies aan de nieuwe gemeente
We regelen hier heel veel zelf, laat ons daarbij gewoon lekker ‘doormodderen’. Als het nodig is, vragen we bij zulke initiatieven de hulp van de gemeente. Die financierde bijvoorbeeld mee aan de AED’s en vlaggen op de dijk, en aan de kerstverlichting in Breukeleveen. Net zoals er dorpsbudgetten naar de groenvoorzieningen en herbestratingsplannen in Muyeveld en Boomhoek gingen. Die dorpsbudgetten zouden dus in de volle breedte voortgezet moeten worden. En als je als gemeente zelf een idee hebt of vanuit een verantwoordelijkheid iets moet oppakken? Laten we eerst samen ter plekke kijken wat er moet gebeuren, en erover praten. Dan kun je beslissingen baseren op een gedeeld beeld. Samen kunnen we er altijd iets van maken.
Frits Reijsenbach de Haan en Jan Manten
F: Voor mij betekent dit dorp vrijheid. Toen ik jong was ben ik weggegaan en over de wereld getrokken, maar ik vond toen al: dat water is waanzinnig.
Je hebt hier de allergrootste tuin van Nederland: het water. Ik ben geen stadsmens, maar Amsterdam en Utrecht zijn dichtbij. En wat de lokale bevolking betreft: erg divers, erg aardig en altijd behulpzaam!
De eenheid van het dorp, dat voel je gewoon
F: Wat ik leuk vind, is dat de inwoners van Breukeleveen en het Meentje, onderling totaal verschillend, toch elkaar waarderen en de behoefte hebben om elkaar te leren kennen. Iedereen heeft het goed hier en wil daar ook iets aan bijdragen. Het begon een aantal jaar geleden met een discussie en een kleine buurt-app over de verkeerssituatie, een Breukeleveense vlag en een actie om AED’s op de dijk te krijgen. Daardoor ontstond een telefoonlijst van bewoners die uitgroeide tot een appgroep met 170 leden; ongeveer heel de dijk zit erin. Vanuit die contacten ontstond de Breukeleveense Buurt Commissie, die zomer- en winterborrels organiseert. Ook hebben we gezorgd voor kerstverlichting en vlaggen aan de lantaarnpalen. Mensen vinden het fijn dat ze elkaar een beetje kennen. We hebben natuurlijk geen centrum, maar mensen weten ongeveer wie waar woont. Ik ben trots op dat gemeenschappelijke gevoel.
J: Als ik hier vaar, dan zie ik altijd wat. Is het niet een fuut, dan is het een eend of een gans. Je ziet altijd wat. En dan denk ik: hé, dat is een mooie stek, als ik daar nou eens een fuik plaats en een paling vang. Vroeger stak je je hand op als er een vreemde boot aankwam en dan hoorde je dat iemand uit Friesland kwam. Hier heb je prachtige eilanden waar mensen kunnen aanleggen. En als iemand zegt: goh, wat is het hier leuk, dan vertel ik over de eendenkooi of de vervening. Je weet nooit hoe die gesprekken gaan. En als er dan nog een borreltje bij is, raak je nooit uitgesproken. De eenheid van het dorp, dat voel je gewoon.
Meer lezen?
Bekijk alle dorpscv's (pdf, 61.2 mb)
Bekijk de andere dorpscv's (tekst):